Tin hoạt động Sự kiện

Bài 3: Thiết lập khung pháp lý cho cơ chế một cửa

Việc thiết lập cơ chế một cửa là một quá trình phức tạp, đòi hỏi các biện pháp khác nhau, xem xét kỹ lưỡng các kinh nghiệm thực tiễn trong việc kiểm soát các luồng thông tin thương mại. Điều này dẫn đến những thay đổi trong quá trình trao đổi dữ liệu và cũng tác động đến hệ thống luật pháp hiện hành. Xây dựng các yếu tố pháp lý đảm bảo cho cơ chế một cửa thương mại quốc tế là một trong những thách thức lớn cho nhiều nước trong việc thiết lập cơ chế một cửa quốc gia và trao đổi thông tin với cơ chế một cửa ở quốc gia khác.
 

Để giải quyết vấn đề đó, Trung tâm tạo thuận lợi và thương mại điện tử của Liên hợp quốc (UN/CEFACT) đã xuất bản khuyến nghị số 35: Khuyến nghị về thiết lập khung pháp lý cho cơ chế một cửa nhằm hỗ trợ các quốc gia xác định các vấn đề pháp lý ở mỗi nước trong việc trao đổi dữ liệu thương mại qua biên giới khi triển khai cơ chế một cửa. Nội dung chi tiết của khuyến nghị bao gồm hai phần chính: Phần một - giới thiệu chung về xây dựng khung pháp lý cho cơ chế một cửa, phạm vi, lợi ích, môi trường áp dụng khuyến nghị, các chuẩn mực quốc tế có thể xem xét áp dụng và các khuyến nghị chung cho các chính phủ và cộng đồng thương mại; Phần hai - hướng dẫn chi tiết thiết lập khung pháp lý cho triển khai cơ chế một cửa.

Khung pháp lý cho cơ chế một cửa

Khung pháp lý cho cơ chế một cửa thương mại quốc tế được xác định là một tập hợp các biện pháp cần thiết để xác định các vấn đề pháp lý liên quan tới trao đổi (trong phạm vi quốc gia và qua biên giới) các dữ liệu thương mại được yêu cầu khi thực hiện các hoạt động của Cơ chế một cửa.

Việc thiết lập cơ chế một cửa đòi hỏi những thay đổi về hệ thống pháp luật hiện hành, ví dụ quy định về xuất trình các chứng từ điện tử, chữ ký điện tử bao gồm chữ ký số, chứng thực thông điệp dữ liệu và người sử dụng, chia sẻ dữ liệu, sử dụng dữ liệu, huỷ và lưu trữ và chứng cứ điện tử và các vấn đề khác có liên quan.

Tuy nhiên, cũng có thể xây dựng cơ chế một cửa mà không cần có sự thay đổi lớn về pháp luật. Trong mọi trường hợp thì hệ thống pháp luật hiện hành và thực tiễn quản lý luồng thông tin thương mại tác động đến sự lựa chọn quy trình và mô hình hoạt động của Cơ chế một cửa. Các phân tích đúng thời điểm về thực trạng và các rào cản pháp lý tiềm ẩn liên quan tới trao đổi dữ liệu thương mại do đó sẽ là một bước quan trọng đầu tiên trong việc thiết lập và vận hành cơ chế một cửa. Các phân tích này cần phải tính đến những bối cảnh rộng hơn của thương mại quốc tế mà Cơ chế một cửa được thiết lập và vận hành. Nội hàm của “khung pháp lý” này đề cập đến cách tiếp cận phức tạp và có hệ thống trong việc xác định các vấn đề pháp lý đối với cơ chế một cửa thương mại quốc tế.

Lợi ích của việc xây dựng khung pháp lý cho cơ chế một cửa

Nhân tố chính đối với các hoạt động cơ chế một cửa là sự minh bạch và an toàn khi trao đổi dữ liệu thương mại. Một cơ chế pháp lý hợp lý đảm bảo đủ khả năng thu thập dữ liệu, truy cập, phân bổ và xác định các cơ chế bảo mật, bảo vệ thông tin cá nhân, trách nhiệm pháp lý; đảm bảo xây dựng nền tảng cơ bản vững chắc để vận hành cơ chế này và xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa tất cả các bên tham gia.

Các vấn đề pháp lý cần kiểm tra khi thực hiện cơ chế một cửa

Khi cơ chế một cửa quốc gia hoặc khu vực được thiết lập, các vấn đề pháp lý được đề cập trong danh mục kiểm tra này có thể phát sinh. Điều quan trọng phải chú ý đây là danh mục không đầy đủ. Tùy thuộc vào thực tế triển khai cơ chế một cửa, các vấn đề pháp lý không nằm trong danh sách này có thể phát sinh. Đối với nhiều chính phủ, danh mục ban đầu các vấn đề pháp lý sẽ là cơ sở để phát hiện ra các vấn đề pháp lý khác không chỉ liên quan tới giao dịch doanh nghiệp - chính phủ và chính phủ - doanh nghiệp mà còn trong môi trường rộng lớn doanh nghiệp - doanh nghiệp ở cấp độ quốc gia và quốc tế. Các vấn đề pháp lý cơ bản cần kiểm tra bao gồm:

- Đã xác định/thiết lập nền tảng pháp lý để triển khai cơ chế một cửa chưa?

- Đã lựa chọn cơ cấu tổ chức thích hợp để thiết lập và vận hành cơ chế một cửa chưa?

- Xác minh, xác thực và thủ tục cấp phép đang tồn tại đã phù hợp chưa?

- Ai là người có quyền yêu cầu dữ liệu từ cơ chế một cửa?

- Khi nào và với cách thức như thế nào dữ liệu có thể được chia sẻ, trong những hoàn cảnh nào và với những cơ quan nào trong chính phủ hoặc với cơ quan chính phủ khác ở nước khác?

- Cơ chế bảo mật dữ liệu đã được thực hiện chưa?

- Các biện pháp đã đảm bảo tính chính xác và toàn vẹn của dữ liệu chưa? Ai là người chịu trách nhiệm chính?

- Các trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh là kết quả của việc triển khai cơ chế một cửa đã được xác định chưa?

- Có cơ chế giải quyết tranh chấp chưa?

- Đã có quy trình lưu trữ điện tử và thiết lập các cuộc theo dõi kiểm định chưa?

- Các vấn đề sở hữu trí tuệ và sở hữu cơ sở dữ liệu đã được xác định chưa?

- Trong các tình huống nào các vấn đề cạnh tranh có thể phát sinh?

Để cơ chế một cửa vận hành hiệu quả và dựa trên luật pháp, thì cần phải tuân theo các thỏa thuận pháp lý quốc tế và luật pháp quốc gia của các nước thành viên tham gia. Do các nguyên tắc quản lý vận hành của cơ chế một cửa khác nhau giữa các nước, ở cấp độ khu vực và tiểu khu vực phụ thuộc vào phạm vi và chức năng thực tế của cơ chế này, do đó không dễ dàng đưa ra một danh mục pháp lý đầy đủ. Tuy nhiên, với những gợi ý trong khuyến nghị này, cộng thêm các Hiệp ước và Công ước, các luật mẫu, các hướng dẫn và khuyến nghị của nhiều tổ chức quốc tế  trong xây dựng chính sách cho các chính phủ và khu vực kinh tế tư nhân về thiết lập cơ chế một cửa quốc gia và các hoạt động trao đổi qua biên giới, các quốc gia mong muốn thực hiện cơ chế một cửa hoàn toàn có thể tìm cho mình một phương pháp, kế hoạch thực hiện hiệu quả nhất.

Việt Dũng

Tags: