Tin hoạt động Sự kiện

Bài 1: Hướng dẫn xây dựng cơ chế một cửa

Khuyến nghị số 33 của UN/CEFACT giải quyết vấn đề này thông qua khuyến nghị các chính phủ và thương nhân thiết lập “cơ chế một cửa”. Khuyến nghị 33 đề nghị các cơ quan và tổ chức rà soát, tái thiết kế, kết hợp các quy trình, thủ tục kiểm soát cũng như cung cấp các tiện ích thanh toán thuế và lệ phí liên quan qua Hệ thống một cửa. Khuyến nghị cũng đưa ra các hướng dẫn chi tiết để thiết lập và triển khai một hệ thống một cửa quốc gia.

            Hệ thống một cửa là gì?

            Hệ thống một cửa, theo mô tả trong Khuyến nghị số 33, là một tiện ích cho phép các bên liên quan trong thương mại và vận chuyển khai báo thông tin và các chứng từ được chuẩn hóa tới một điểm tiếp nhận duy nhất để hoàn thành các yêu cầu thủ tục nhập khẩu, xuất khẩu và quá cảnh. Nếu thông tin dạng điện tử, thì các phần tử dữ liệu riêng biệt chỉ phải gửi một lần.

            Các mô hình cơ bản của hệ thống một cửa

            Thông qua việc đánh giá các hệ thống một cửa đang vận hành, Nhóm làm việc về các thủ tục thương mại quốc tế UN/CEFACT (ITPWG/TBG15) đề xuất 03 mô hình cơ bản để triển khai cơ chế một cửa. Tuy nhiên, trước khi xem xét các mô hình này, cần lưu ý: mỗi quốc gia có các yêu cầu trong thông lệ thương mại và điều kiện riêng, hệ thống một cửa phải cho thấy sự hợp tác mật thiết giữa tất cả các cơ quan chính phủ với các tổ chức liên quan và cộng đồng thương mại. Hệ thống một cửa không nhất thiết phải triển khai và sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), tuy nhiên, nếu các chính phủ triển khai các công nghệ ICT cho Hệ thống một cửa thì có thể thúc đẩy mạnh hơn việc tạo thuận lợi.

Mô hình thứ nhất, Cơ quan một cửa tiếp nhận thông tin, dạng giấy hoặc điện tử, chuyển tiếp thông tin này tới các cơ quan chính phủ liên quan và đưa ra những biện pháp giảm thiểu sự cản trở trong chuỗi cung ứng.

Mô hình thứ hai, Hệ thống một cửa tự động tiếp nhận và chuyển tiếp thông tin (công hoặc tư), tích hợp việc tiếp nhận, chuyển tiếp (và lưu trữ) dữ liệu điện tử liên quan tới thương mại quốc tế.

Mô hình ba - Hệ thống giao dịch thông tin tự động. Thông qua hệ thống, doanh nghiệp có thể gửi tờ khai thương mại điện tử cho nhiều cơ quan để xử lý và phê duyệt trong một ứng dụng duy nhất. Theo mô hình này, phê duyệt của cơ quan chính phủ được truyền dưới dạng điện tử tới máy tính của doanh nghiệp.

            Cơ quan chủ trì triển khai hệ thống một cửa

            Việc lựa chọn cơ quan thích hợp để chủ trì thiết lập và xây dựng hệ thống một cửa là tùy vào hoàn cảnh mỗi quốc gia, miễn sao cơ quan chủ trì đảm bảo là tổ chức mạnh về tầm nhìn, có quyền lực pháp lý, con người và tài chính, đồng thời có sự hợp tác tốt với các tổ chức khác. Do vai trò quản lý ở cửa khẩu và biên giới, là đầu vào tiếp nhận thông tin chứng từ, cơ quan hải quan hoặc cơ quan quản lý cảng là tổ chức phù hợp nhất với vai trò này. Tuy nhiên, cơ quan chủ trì không nhất thiết phải là cơ quan chính phủ mà có thể là một tổ chức tư nhân hoặc công ty cổ phần. Nhưng các tổ chức tư nhân thường thiếu thẩm quyền pháp lý nên cần có một cách thức phối hợp với các cơ quan chính phủ đủ quyền hạn.

            Thống kê trên 12 hệ thống một cửa trên thế giới, các cơ quan chủ trì xây dựng cơ chế một cửa chủ yếu là Hải quan (bao gồm Bộ Tài chính), sau đó mới là cơ quan quản lý cảng; cơ quan chính phủ khác và đối tác công tư chiếm tỉ lệ thấp.

            Lợi ích của cơ chế một cửa

            Đối với chính phủ, cơ chế một cửa giúp triển khai các nguồn lực hiệu quả hơn, tăng nguồn thu, cải tiến mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, tăng cường an ninh, tăng cường tính minh bạch của thủ tục hành chính.

            Đối với cộng đồng thương mại, thủ tục hành chính đơn giản, thông tin chỉ cần nộp một lần trong cơ chế một cửa góp phần giảm bớt chi phí quản lý cũng như tăng cường khả năng dự báo cho các giao dịch thương mại.

            Các bước lập kế hoạch và triển khai Hệ thống một cửa

            Triển khai Hệ thống một cửa liên quan đến nhiều bên và đòi hỏi một sự cam kết mạnh mẽ từ phía chính phủ và cả doanh nghiệp. Vì vậy, cần phải tiếp cận một cách có hệ thống từ khi bắt đầu. Cách triển khai sẽ bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi điều kiện chính trị, văn hóa và xã hội và truyền thống ở mỗi quốc gia, tuy nhiên, nói chung khi triển khai cơ chế một cửa, các chính phủ cần thực hiện các bước cơ bản sau:

Thứ nhất, phát triển khái niệm ban đầu về Hệ thống một cửa: chuẩn bị một khái niệm hoặc bản tóm tắt dựa trên nghiên cứu sơ bộ.

Thứ hai, ra quyết định ban đầu để kiểm tra tính khả thi của Hệ thống một cửa: quyết định thực hiện nghiên cứu tính khả thi, thành lập một Nhóm quản lý dự án gồm các đại diện cấp cao của các tổ chức nòng cốt liên quan trực tiếp trong triển khai và sử dụng Hệ thống một cửa, nêu rõ trách nhiệm thực hiện đối với đại diện quản lý và kỹ thuật của các tổ chức nòng cốt để tiến hành việc tổ chức và triển khai cho dự án.

Thứ ba, nghiên cứu tính khả thi: Nghiên cứu xác định phạm vi tiềm năng của Hệ thống một cửa, mức độ và đặc tính của yêu cầu, các kịch bản có thể để triển khai, tiềm năng và bản chất của việc triển khai thí điểm, chi phí triển khai và các nguồn lực khác được yêu cầu (con người, kỹ thuật,…), các lợi ích và rủi ro tiềm tàng, khung thời gian, chiến lược triển khai và quản lý.

Thứ tư, báo cáo nghiên cứu tính khả thi: Hệ thống một cửa và kịch bản triển khai kèm theo được chọn sau đó phải được trình bày cho chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp, có thể thông qua một hội nghị chuyên đề quốc gia về thiết lập Hệ thống một cửa.

Thứ năm, triển khai: Xây dựng kế hoạch quản lý dự án, nêu rõ các công việc và các mốc thời gian cần thực hiện.

Việt Dũng
Tags: